Znaczki Bophuthatswana

Rok 1977 zapisał się w historii filatelistyki jako moment, w którym własną administrację pocztową uruchomiła Bophuthatswana – terytorium, któremu Republika Południowej Afryki nadała wówczas status formalnie odrębnego państwa w ramach polityki tak zwanych bantustanów.

Państwo nieuznawane poza granicami RPA

Bophuthatswana należała do grupy czterech terytoriów – obok Transkei, Vendy i Ciskei – które w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku otrzymały od władz apartheidowskiej Republiki Południowej Afryki status nominalnie niepodległych państw, nieuznawany jednak przez społeczność międzynarodową ani przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Mimo tego ograniczonego uznania terytorium to prowadziło własną administrację pocztową i emitowało znaczki sygnowane swoją nazwą, opisujące lokalną kulturę ludu Tswana, tradycyjne rzemiosło oraz przyrodę regionu, w tym rezerwaty przyrody położone w granicach tego obszaru. Poczta bantustanu działała przy tym w ścisłej współpracy technicznej z administracją pocztową RPA, co widać choćby w podobnej jakości druku i zbliżonych standardach formatu ówczesnych znaczków obiegowych. Emisje te dokumentują okres istnienia bantustanu aż do 1994 roku, gdy wraz z końcem apartheidu i pierwszymi demokratycznymi wyborami w RPA terytorium zostało formalnie ponownie włączone w granice jednolitego państwa południowoafrykańskiego, a jego odrębna poczta przestała istnieć.

Wśród kolekcjonerów znaczki Bophuthatswany traktowane są dziś przede wszystkim jako specyficzny, dobrze wyodrębniony w czasie rozdział filatelistyki południowoafrykańskiej, dokumentujący konkretny okres administracyjny bez oceniania samej polityki, która do jego powstania doprowadziła. Największym zainteresowaniem cieszą się serie przyrodnicze i etnograficzne, cenione za staranność druku i czytelną tematykę, łatwą do włączenia w szersze kolekcje tematyczne poświęcone afrykańskiej faunie lub kulturze ludów Afryki Południowej. Popularne bywają też bloki okolicznościowe wydawane z okazji rocznic administracyjnych tego krótkotrwałego bytu państwowego, a niektórzy zbieracze traktują komplet emisji wszystkich czterech bantustanów jako osobny, zamknięty projekt kolekcjonerski.

Przy kolekcjonowaniu tych znaczków warto sprawdzać stan zębkowania i gumy, ponieważ emisje z lat osiemdziesiątych bywały drukowane w ograniczonych nakładach i nie zawsze przetrwały w pełni czystym stanie do dziś, a niektóre serie okolicznościowe wydawano dodatkowo w formie bloków, wrażliwszych na uszkodzenia mechaniczne niż pojedyncze znaczki obiegowe. Egzemplarze stemplowane, pochodzące z realnego obiegu pocztowego sprzed 1994 roku, bywają cenione wyżej niż znaczki czyste przygotowane wyłącznie na potrzeby rynku kolekcjonerskiego, ponieważ potwierdzają rzeczywiste funkcjonowanie tej administracji pocztowej, a nie tylko jej formalne istnienie na papierze. Ta podstrona gromadzi znaczki pocztowe Bophuthatswany z całego okresu jej istnienia jako osobnej jednostki pocztowej.